Geschiedenis van Landgoed Ten Vorsel



In een akte uit 1173 schonken de gebroeders Gerung en Gozelijn, tot welzijn hunner zielen, aan de kerk van Postel een stuk land met huizing op Vorsel. Deze schenking is vermoedelijk de kern van het latere landgoed Ten Vorsel.
Bij het ondertekenen van de Vrede van Munster in 1648 kwamen de bezittingen van de abdij van Postel, die in de omgeving van Bladel lagen, in handen van de Staten Generaal. De Norbertijnen van de abdij van Postel vochten deze eigendomsovergang aan en pas in 1785 is er een definitieve regeling gekomen waarbij de gronden werden afgestaan ten gunsten van de Hollanden.
 
De rentmeester van het Kantoor der Geestelijke Goederen van de Meierij van ’s-Hertogenbosch kreeg het beheer over de bezittingen van de Abdij van Postel, waartoe ook de Vorselsche hoeve behoorde. De opbrengst was bestemd voor het onderhoud van de predikanten en schooldienaren van de Meierij.
In 1735 werd de hoeve verkocht aan een particulier, Mr. Alexander van Eybergen. Na enkele andere particuliere eigenaren kwam het landgoed in 1854 geheel in handen van de Maatschappij van Welstand. De Vorselsche Hoeve bestond uit twee boerenhoeven die zo dicht tegen elkaar aan lagen dat ze een gemeenschappelijke schuur hadden. De boerderijen bestonden uit ongeveer 120 bunder grond, waarvan er slechts 48 in cultuur gebracht waren.

In 1856 werd op de plaats waar ooit het zogenaamde Hof of Kasteel van Bladel had gestaan een nieuwe boerderij gebouwd. Het kasteel was ongeveer veertig jaar (1816) eerder door brand vernield. Ten tijde van de brand zou het kasteel al in verval geweest zijn waardoor er van het oorspronkelijke grachtenstelsel nog maar weinig over was. Heden ten dage vinden we op Landgoed Ten Vorsel nog sloten die waarschijnlijk overblijfselen zijn van het oorspronkelijke grachtenstelsel. De huidige beukenlaan dateert uit 1849, maar heeft waarschijnlijk een voorganger gehad. Daarin lagen twee ophaalbruggen om over de grachten bij het kasteel te komen.



 
In 1863 en 1866 werden het huis en de stal op nr. 151 vervangen door twee nieuwe boerderijen. Ook werd een arbeiderswoning gebouwd voor de bosopzichter van de Maatschappij van Welstand. Deze laatste drie gebouwen zijn nu nog terug te vinden als Ten Vorsel 3, Ten Vorsel 4 en Ten Vorsel 1.
De na 1852 nieuw gebouwde boerderij nr. 148a is in 1937 vervangen door een nieuwe boerderij.
De historische kaart uit 1898 laat zien dat het grootste deel van het huidige Landgoed Ten Vorsel toen al ontgonnen was. In 1892 is de Nederlandse Heidemaatschappij begonnen met de ontginning van de heide. Vijftig hectare werd omgezet in cultuurland en bijna zestig hectare werd ingeplant met bos. Alleen het zuidelijke deel bestond nog uit woeste grond.
Op de kaart zijn de kleinschalige graslanden in de beekdalen met een strokenverkaveling duidelijk herkenbaar. Wat verder opvalt, is dat het noordelijk deel van het landgoed (ten noorden van de huidige Bredase Baan) destijds grotendeels uit bos bestond. Dat bos was aangelegd met een sterrenbosstructuur, zoals kenmerkend was voor landgoederen in de 19e eeuw. Heden ten dage is er van deze sterrenbosstructuur niets meer terug te zien.
De naam Ten Vorsel zou een samenvoeging zijn van vors (brem) en lo (bos) en zou bij het brembos betekenen. In de tijd dat het landgoed toehoorde aan de Abdij van Postel is er ook een dwangwatermolen geweest. Deze stond ten noorden van wat nu Bredase Baan is, aan de Goorloop. De boeren uit de omgeving moesten hier verplicht hun koren laten malen.
Het naastliggende groepsverblijf, de Vorselse molen, heeft er nu nog zijn naam aan te danken.
 

Huidige situatie

Ten Vorsel ligt ten zuiden van Bladel in de gelijknamige gemeente.
Het landgoed is ongeveer 220 ha groot en wordt doorsneden door de vrij drukke Bredase Baan (de vroegere weg van Breda naar Maastricht).
Het landgoed bestaat globaal gezien uit drie delen. Het noordelijke deel ligt ten noorden van de Bredase Baan en bestaat uit weiland en boerderijen. Het midden van het landgoed bestaat uit (bolle) akkers, weilanden en de buurtschap Ten Vorsel. Het zuidelijke deel bestaat uit bossen en weilanden. Het landgoed bestaat uit 55 ha bos en ongeveer 160 ha verpachte landbouwgrond. De rest wordt gevormd door de erven van de boerderij en, twee groepsaccommodaties, overige gebouwen en wegen en paden.
Langs de oostkant van een groot deel van het landgoed stroomt de Aa of Goorloop . In het zuiden en westen grenst het landgoed aan het bosgebied "De Kroonvensche Heide", eigendom van de gemeente Bladel.
 
Landgoed Ten Vorsel ligt op de overgang van het beekdallandschap van de Aa of Goorloop naar de voormalige heidegronden zoals de Kroonvensche heide. Rond 1850 bestond het gebied grotendeels uit heide, met hier en daar een klein bosje. In het laaggelegen beekdal kwamen gagelstruwelen, hoogveen- en natte heidevegetaties voor. Dankzij de ontginning van het gebied eind 1800 veranderde het gebied in naaldbossen en landbouwgronden. De beken werden gekanaliseerd.
 
Zoals hiervoor beschreven is hadden er op Landgoed Ten Vorsel al tussen 1800 en 1850 ontginningen plaatsgevonden.
 
Het bos op Landgoed Ten Vorsel bestaat voornamelijk (ca 75%) uit naaldhout. Het merendeel van de bossen is tussen 1950 en 1960 aangeplant met fijnspar, douglas, Japanse lariks en Corsicaanse den. Dit nadat het bos in de Tweede Wereldoorlog grotendeels was gekapt om de omgeving te voorzien van brandhout.
Een klein deel (ca. 7 ha) van het landgoed bestaat uit loofbos: beuk, Amerikaanse eik, zomereik en berk. Ook komen er een aantal landschapselementen op het landgoed voor: lanen, singels en markante bomen. De meest imposante laan is de oude beukenlaan die vanaf de Bredase Baan naar de buurtschap Ten Vorsel leidt. Daarnaast kent het landgoed lanen met Amerikaanse eik en met zomereik. Deze lanen zijn veelal niet duidelijk herkenbaar in het landschap, hetzij vanwege de ligging in het bos, hetzij vanwege de vele ondergroei die is ontstaan.
Vanuit de Subsidieregeling Natuurbeheer krijgt Landgoed Ten Vorsel subsidie voor het beheer van de bossen. Sinds 2005 zijn de bossen gecertificeerd als FSC-bossen.
 
De ruilverkaveling eind jaren 60 heeft veel verandering gebracht op Ten Vorsel. Door samenvoeging van verder weg gelegen percelen en aankoop van enclaves werd het landgoed vergroot tot 205 ha. Twee boerderijen werden verplaatst naar de zuidoostkant van het landgoed aan het Troprijt (een zijweg van de Bredase Baan). De gebouwen en ondergrond daarvan werden eigendom van de pachters. De twee vrijgekomen boerderijen werden terug gekocht door de Maatschappij van Welstand en verbouwd tot groepsverblijven.

In de kern van het landgoed liggen nu nog twee agrarische bedrijven waarvan de boerderij en de schuren eigendom zijn van de Maatschappij van Welstand. De ligboxenstallen zijn door de pachters zelf op erfpacht gebouwd. Dit geldt ook voor het bedrijf aan de Bredasebaan 24, naast de Vorselse Molen.
De agrarische bedrijven zijn ongeveer 20 tot 30 ha groot. Vroeger waren het alle gemengde bedrijven. Nu gaat het hoofdzakelijk om melkveebedrijven met neventakken zoals aspergeteelt, akkerbouw (bieten en aardappels), recreatie en zorgverlening.
 



De vorige beheerder Arie van der Eijk heeft bij zijn afscheid van Ten Vorsel 2 jaar geleden een kapel willen nalaten op het landgoed. Deze kapel is grotendeels door vrijwilligers gebouwd en is op 4 oktober 2006 officieel in gebruik genomen. De kapel heeft als thema Franciscus van Assisi en de band die hij had met kinderen en de natuur. Dit thema is ook verbeeld in de glas-in-lood ramen.

Tags: Vorsel  Bladel  Postel  landgoed  Kempen  


  
Landgoed Ten Vorsel Webdesign door GSD